Tijdens het bezoek op de locatie van de torenflat De Verleyding, kwamen er verschillende vragen over de historie van ontwikkelingsproces van het Haagwegterrein en de rol van de Initiatiefgroep daarin.  In deze notitie wordt de historie kort samengevat.

De eerste fase
In 1997 werden 25 projecten geselecteerd voor het project Stad en Milieu van het Ministerie van VROM. Het Haagwegterrein was er daar een van. Een deel van dit terrein was vroeger in gebruik als goederenoverslagterrein voor Van Gend en Loos.

In mei 2000 presenteerde het toenmalige NS Vastgoed (nu NS Poort) met partners Strukton en Eurowoningen het plan Trainspotting. Dat omvatte 300 – 350 woningen, hoofdzakelijk gestapeld (in middelhoge en hoge torens), gespreid over het gehele terrein aan weerszijden van het spoor.
Als reactie daarop heeft de Initiatiefgroep de ecologische waarde van het terrein laten onderzoeken (eerst door de Universiteit Leiden, later via de gemeente door bureau De Groene Ruimte.) Hiermee konden we het college van B&W overtuigen dat het Haagwegterrein belangrijke ecologische waarde heeft, zowel op zichzelf (grote biodiversiteit) als voor de stad Leiden (vogelrust- en fourageergebied, ecologische stepping stone naar Hortus en polderpark Cronesteyn).

Als gevolg hiervan stelde de gemeenteraad in 2001 de ontwikkeluitgangspunten vast: o.a. maximaal 200 woningen, behoud van de ecologische waarde, voetgangerstunneltje. De Inititiatiefgroep trad toe tot de Stuurgroep en bracht de Duitse architect Joachim Eble binnen, die diverse schetsen voor woningen maakte, inclusief paalwoningen en waterwoningen (Siedlung-bebouwing).

Een lange periode van planvorming volgde, waarin de Initiatiefgroep participeerde. Intussen werd een start gemaakt met bodemsanering. Vanaf 2003 stagneerde de planvorming vanwege slepende financiële onderhandelingen tussen gemeente en grondeigenaren.

Het voorontwerp van 2005
Naarmate de plannen definitiever werden, raakten de idealen van de Initiatiefgroep meer op de achtergrond en toen in 2005 het voorontwerp-bestemmingsplan werd gepubliceerd, was weinig meer terug te vinden van de inbreng van de Initiatiefgroep. Alleen de bescherming van de ecologische zones bleef over, mede dankzij de toenemende aandacht voor waterberging in het ruimtelijk beleid.

De rol van de Initiatiefgroep in het ontwikkelingsproces werd bemoeilijkt door de plicht tot geheimhouding: de Initiatiefgroep kon daardoor niet vrijelijk communiceren met haar achterban over de ongewenste ontwikkelingsrichting van de planvorming. Vanaf de publicatie van het ontwerp-bestemmingsplan Haagwegterrein heeft de Initiatiefgroep daarom niet meer geparticipeerd in de planvorming zelf. Wel is er periodiek contact gebleven met de gemeentelijke projectcoördinator.
Het voorontwerp van 2005 bevatte veel hoogbouw: appartementengebouwen aan beide zijden van het spoor, met als hoogste een torenflat, die de locatie van een fietstunnel onder het spoor moest markeren. Dat was niet zo’n rare gedachte, want die fietstunnel lag op geen enkele logische route en hij was niet eenvoudig te vinden. De torenflat moest ook het extra geld opleveren dat het peperdure tunneltje kostte.

Het voorontwerp leidde tot vele bezwaren: tegen de hoogbouw en tegen de geld- en ruimteslurpende tunnel. Daarna werd het langdurig stil. Alleen in de achterkamertjes was er sprake van ontwikkelingen: B&W sloten in 2007 een exploitatieovereenkomst met LaLinea, waarin zij zich committeerden met de bouw van 300 woningen (met nadere specificatie) en waarin de financiële rekening werd opgemaakt  (€ 2.500.00 in de pot bovenwijkse voorzieningen). De Initiatiefgroep heeft in het ambtelijk contact herhaaldelijk aangegeven bezwaar te hebben tegen dit proces, omdat hiermee de bij het bestemmingsplan behorende inspraakproces wordt ondermijnd en zich hierover ook tot de Commissie Ruimte en Bereikbaarheid gewend.  De exploitatieovereenkomst kreeg uiteindelijk geen steun van de Gemeenteraad, omdat de parkeerproblematiek onopgelost bleef. De principiële bezwaren tegen de exploitatieovereenkomst van de Initiatiefgroep kwamen zo niet aan de orde.

De herziening van 2009
In 2009 liep de discussie over de parkeerruimte in Leiden hoog op en zag de Gemeenteraad geen alternatieven meer voor het parkeren op het Haagwegterrein. Een parkeergarage bleek onbetaalbaar (en stuitte op grote bezwaren bij LaLinea). “Tijdelijke” handhaving van het bestaande parkeerterrein bleef uiteindelijk als optie over. Dit vereiste nieuwe onderhandelingen met LaLinea. Hieruit vloeide een nieuwe exploitatieovereenkomst voort, die begin 2009 werd gesloten. De Gemeente kocht ten behoeve van het parkeerterrein 16.500 m2 (voor € 4 miljoen) en LaLinea mocht nog 182 woningen bouwen. In het herziene plan waren wel het tunneltje en de middelhoogbouw aan de oostzijde verdwenen, maar bleef de torenflat gehandhaafd.

Deze overeenkomst werd door de Gemeenteraad goedgekeurd.

Betekenis van de exploitatie-overeenkomst
Het voert te ver om hier een uitgebreide analyse van de exploitatienota te maken. We willen slechts enkele onderdelen citeren die de beleidsruimte van de Gemeenteraad betreffen.

De Overeenkomst verplicht de Gemeente om medewerking te verlenen aan de bouwplannen van LaLinea
Citaten:
 “De gemeente bereid is voor de gefaseerde uitvoering van het bouwplan van bouwer/ontwikkelaar in het Projectgebied, voor zover dit in haar vermogen ligt, haar medewerking te verlenen.”
 “De gemeente zal zich er jegens bouwer/ontwikkelaar inspannen en onverwijld al het nodige in gang te zetten opdat de voor de realisatie van dit bouwplan benodigde publiekrechtelijke vergunningen, vrijstellingen, goedkeuringen en ontheffingen tijdig worden verleend, zulks met inachtneming van de taken en verantwoordelijkheden die de gemeente moet naleven bij de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden, waarbij onder meer rekening dient te worden gehouden met de wettelijke regelingen en belangenafwegingen.”

Op grond van deze passages moest het College de bezwaren van omwonenden tegen de hoogbouw wel terzijde leggen, maar dat laat onverlet dat de bestemmingsplanprocedure wel tot wijzigingen kan leiden:
Citaten:
 “Bouwer/ontwikkelaar verklaart hierbij geen eis tot schadevergoeding in te dienen bij de gemeente Leiden en de gemeente te vrijwaren voor aanspraken van derden, indien de bouwvergunning/vrijstelling voor de te realiseren woningen niet wordt verleend, dan wel door de (administratieve) rechter wordt geschorst of vernietigd. Tenzij sprake is van een toerekenbare tekortkoming van de gemeente.”
 “Deze overeenkomst kan geen afbreuk doen aan de huidige en toekomstige publiekrechtelijke verplichtingen van de gemeente.”

Wij menen dat de Gemeenteraad derhalve de ruimte heeft om dringende redenen, zoals het niet voldoen aan de Hoogbouwvisie, het voorstel te verwerpen.


De Initiatiefgroep Haagwegterrein
11-01-11